د ستورو ورا

د شعرونو ټولکه

خيال محمد کټوازی

۱۳۸۶ لمریز

دکتاب نوم دستورو ورا

چاپ شمېر ۱۰۰۰ ټوکه

چاپکال ۱۳۸۶

بسم الله الرحمن الرحیم

یادونه

دغه شعري ټولګه مې د۲۰۰۶ع کال په اوږدوکې د هالند د

روتردام په ښارکې لیکلې ده چې له یوشمېرشعرونوسره مې

پښتومتلونه هم راوړي خو په ځنې شعرونوکې یې د قافیې

او وزن په خاطریوڅه بدلون میندلای چې دپاڼې په پای کې

مې بېرته په اصلي بڼه لیکلي دي .

مادخپلې وسې سره سم زیار ایستلی چې په خپله

ژبه یانې په پښتوژبه شعر ووایم اوکه په ځینې شعرونوکې د

قافیې کمښت نه یم اړ ایستلي نوزیاته هڅه مې کړې ده چې

دپردیوکلمواولغتونوڅخه ډډه وکړم .

د دې کتاب شعرونه مې که څه هم دغزل په شکل

اوبڼه کې راوړې دې خو منځپانګه یې توپیر لري ،دشعر د

نوروڅېرو په تېره دنوې اوآزادشعر په لیکلومې خپل وس

اوبخت نه دې ازمویلي .

دکتاب متن مې پخپله ټایپ کړی دی که کومه

ټایپي تېروتنه ولري او وزن یاماناته یې زیان رسولی وي

نوپه ماباندې بخشنه ولوروئ

زه په شعر وېیلوکې یواځې د الهام رول ته ډېره عقیده نلرم

بلکې ددې په څنګ کې زیات لیکل،لوستل اوتمرین کول هم

خورا زیات اهمیت اوګټه لري یانې دشعر ناوکۍ هغه مهال

ښه ښکلامیندلای شي چې سینګارته یې زیات پام وشي .

که څه هم زه یومسلکي شاعر نه یم خودخپل ګران

هیواد اوسپېڅلیوخلکو مینې اودخپلې مورنۍ خوږې ژبې

پور اوعشق مې دې ته اړباسي چې که دخپلې سرلوړې ژبې

په سمندرکې یوڅاڅکی هم ور زیات شي نوحق به یې یوڅه

اداوبللی شي ځکه چې دیوه توکم هویت ،موجودیت ،برم

تاریخ،ویاړ اودرنښت تر ډېرې کچې په ژبه پورې اړه لري او

که له دوئ څخه ژبه واخستله شي نوهغوی بیاخپل کلتوري

هویت،ملي جذبې،دهیوادمینه،لرغونې ارزښتونه،تاریخي

کارنامې اوتوکمیزې اړیکې نشي پېژندلای اونه دهغوپه

اهمیت اوخوندپوهېدلای شي .

په درناوۍ خیال محمد کټوازی

هالند روتردام

۲۰۰۶ - ۱۲ - ۲۹

پښتو

ځوانه که پښتو وايې نو ښه پښتو به وايې

دغه دجنت له خواتوښه پښتوبــــــــه وايــــې

ته د درنوغرونوپه لمنوکې لوی شوی یې

سپکه خوبڼکه ده،درنه پښــــتو بـــــــه وايې

ښه يې له پرديوزیږوتوروڅخه وچڼه

ستا ژبه سپېڅلې ده سوچه پښتو بـــه وايې

داد ګلو ونه چې وطن پرې ښکلی شوی دی

څانګې ورنه مه شکوه نګه پښتـــو به وايې

اوس يې چې ګرېوان ته تورلاسونه ورلوېدلې دې

ښه په لمن پاکه پښتنه پښــــــــــــتو به وايې

ژبه خوپسول ده د ولس دښکلا ناوې ته

ګل غوندې سمباله په ګاڼه پښتو به وايې

ځنې غمازان يې د اوګرې غوندې لړي سره

ستا څخه مې هیله ده خوږه پښتو به وايې

بیايې دنړۍ له سترو ژبو سره سیاله کړه

ځانته که افغان وایې کـــــره پښتو به وایې

ښکلې امېلونه دشعرونو ور په غاړه کړه

�خیاله� ښه مهینه ښایستـــه پښتو به وایې

واګې

ګردچاپېره مې راګـــــــرزوې ګـــــردابـــــــــــه

لا تــــــــــــرڅومې څرخوې دغم دریابه

د وطن دمینې اورته چــــې کــــــړېــــــــــــــږې

ته زمـــــــــادزړګي غوښه یـــــــې کبابه

هرمطرب مې شرنــــــــګوي دزړه تـــــــــارونه

ستاپه شانې وچ لرګی شومـــــــه ربابه

اوس غبارد ناپــــوهــــــــــــــــي راپسې ګرزې

چې مې غېږې ته پناه دروړه کـــــتـابه

دژوندواګې مې دعشق په ولــــــــکه ولاړې

له اورمېږسره مې څه غواړې تـــــنابه

لکه شپه چې پـــــه رڼــــاورشـــــــــــــې زړښته

زه دې وایستمه هسې لـــــــه شــــــبابه

مادعشق په نوم خپل سرپه لاس کې در ووړ

تا په پڅه توره غوڅ کړانقـــــلابــــــــه

چې د�خیال �په سرکې شوراومستي ګورې

ستادزړه په شان مستي لري سیلابه

راځه

دواړه سترګې دې لږتورې کړه راځه

امېلونـــــه دې درپـــــــــــــورې کړه راځه

یووار بیا دبڼوبریدراباندې وکړه

دزړه ستــــــنې مې نسکورې کړه راځه

له تندي دې دلونګوخوشبويي ځي

تورپـــېکی دې دورې دورې کړه راځه

که زمادزړه توتي په دام کې ساتې

دازړې لومې دې نـــــــــــورې کړه راځه

چې ځواني دې په نظر نشي له مانه

غوړې څڼې دې لږ ســـپورې کړه راځه

که د�خیال �د اوسېدوخونې ته راشې

دروازې درســــــره پــــــورې کړه راځه

د اکبر توره

دغم برخې مې لیکې قلمه ولې

پام دې نه را باندې نیسې ګرمه ولې

چې پخپله یې پتنګ په اورستي کړ

ترګهیځه پورې ژاړي شمعه ولې

داکبر دلاس وسله چې اوس خرڅېږي

ډک بوړی به دمېړانې ږدمه ولې۱

چې په خوله باندې مې نوم دهیوادراشي

تربڼولاندې مې ګرزې نمه ولې

دوطن د ویاړ شمله مې راکوزېږې

لا تر اوسه نه ماتېږې زغمه ولې

ستاپه چوف کې خومې تللي وونذرونه

هرسرکوزې ته دې اړکړم دمه ولې

په هیوادکې مې دوینو باران اورې

زه به ناست یمه دبل په تمه ولې

د�خیال �زړه خوڅه کوربه دهرشي نه دی

تل ترتله پکې مېشت یې غمه ولې

-------------------------------

۱:بوړی =توپک (دتوپک یوډول دی چې پخوا

یې ډېراستعمال درلوداوتر نورو ګرانه هم وو .)

په پښتولنډیوکې ډېر یادېږي لکه :

تردابوړي توپک دې جارشم

تړلی تا دی کږه زه له خیاله ځمه

د ستورو ورا

ګلشن په ګلوښکلی دی کېډۍ ورڅــخه مه وړه

چمن یې رنګین کـــــړی دی غوټۍ ورڅخه مه وړه

په دښته دآسمان کې یې رڼــــا لــــــــــګې تورتمه

د ستورو د وراناوې ده سپوږمۍ ورڅخه مه وړه

دسیندپه غورځنګونوکې مستي یې دزړه هیله

کبــــــان ورڅخه مـــــــه وژنه هیلۍ ورڅخه مه وړه

دا غشې دلینـــــــــــــــدیوڅخه وبــــــــــاسه صیاده

بیدیاورسره ښه برېـــــښې هوسۍ ورڅخه مه وړه

نسیم دپسرلي ورسره لــــــــــوبــــــــــــــې کوي بازه

دازرکې دې که زاڼـــــــــــې توتکۍ ورڅخه مه وړه

ادم چې په دې ځمکــــــــــه خلیفه د الاهــــــــــــي ده

دژوند ښکلې توښه یــــــــې دا نړۍ ورڅخه مه وړه

ترڅوبه په دې غرونودتـــــاسیوری ګرزې دېــــــــــبه

د�خیال� دزړه دمینې ښاپـــــــــــېرۍ ورڅخه مه وړه

لایې مږه بولي

�یومتل دی وایي مکړه هغه منډه ۱

چې لمن دې شې په کلې کې بربنډه�

دمېړانې دې کمی نشته افغانه

خوغمونه دې لیکلې دي په ټنډه

�چې په لاس باندې وازیږي څه حاجت دی ۲

چې په خوله یې خلاصوې تړلې ګنډه�

غلیمانوموبیاتي په لاس نیولې

له هرلورې غوڅوي دوطن څنډه

�لاتراوسه پورې مږه ورته وایي ۳

دپټي ریشکه یې وخوړله غونډه�

ستا له هرنګه ښېګڼوڅخه تېریو

خوداغله دې بېرته وباسه ګاونډه

چې په تورودې وهو ویجاړبه نشې

کلک ولاړیې دافغان دلارې خنډه

چې یې برخې له ازله راوېښلې

خدازده څه شوه دپښتون دنصیب ونډه

�ستا دپوهې په سمندپورې یې اړه ۴

چې دبخت بګۍ به څوپوري وي رنډه �۵

که هرڅودې تشوو نه خالي کېږې

لاتر پیڅوپورې ډک یې د ویرډنډه

دزړګي دخندا ګل مې نه غوړېږې

په هرمټ باندې مې بارده دغم پنډه

ستاله پت سره به پایود�خیال � ژبې

دپښتون دتوکم مورې مه شې کونډه

..........................................................................

۱: وایي مکړه هغه منډه چې سومبۍ دې شي بربنډه

۲: غوټه (ګنډه)چې په لاس خلاصیږي خولې ته

څه حاجت دی .

۳:دپټي ریشکه یې ټوله وخوړه دوئ یې لا مږه بولي

۴ : سمند = آس = نیلی (د آس یو ډول دی)

۵ : رنډ=نه منونکی=ځېل کونکی=رېنګه کونکی

خطر

نصیب وکړې هسې چارې په ماباندې

وبه نـــــــکوي انګار پـــــــــــــه وچې سپاندې۱

دعزت کالي مــــې کــــــــاږې لـــــه بدنه

په لغتو مــــــــــې وهـــــــــــي راپورې خاندې

زه له شرمه چاته حال وېـــــــــیلی نشم

برچه پک دي خدازده څه راباندې کاندې

تش زګروی کــــولی نشمه سخـــتي ده

چې ټټرمې شـــــــو د اوښ تـــــرسینې لاندې

دواړه لاس مـــــې راتړي په ځنځیرونو

ټېـــــــــــــل وهي مې د اجل په لور وړاندې

د رباب اودشپېلۍ نغمې سړې شوې

اوس په هره خواکې چیغې دې یاساندې

مـــــورې پــټه خوله دې ونیسه خطردی

نورد�خیال�په قبرمه شکوه غړواندې۲

--------------------------

۱ : سپانده = سپېلنی

۲: غړواندی = غړوندی = غاړ

دفکرکجاوه

دیدن ته دې راغلی یم ماڼۍ ته مې درپـــــــرېــــــږده

په څنګ کې به دې کېنمه نالۍ ته مې درپـــــرېږده۱

پوهېږم چې په سترګوکې دې شرم ځای نیــــــــولی

مجبوریم درته ووایم خولګۍ ته مې درپرېــــــــږده

که داغوښتنه ګرانه وي نوخوادې بده مــــــــــــه شه

ګرېوان ته دې لاس نه دروړم تڼۍ ته مې درپرېږده

که لږ پسې درتېرشمه دښکــــــــــــــــلې مخ له پولې

دزنې ترمڼې لاندې غــــــــــــــــړۍتـــــه مې درپرېږده

دزلفـــــــوله هـــــــــــرټـــــــال سره دې فــــــکر زنګومه

چــــــــې زړه درسره وتړم کمڅۍ ته مې درپــــــرېږده

داټـــــــــولـــــې مې که نه منې نو وه بدرۍ جــــــمالې

د اوښکوله باران سره سولګۍ ته مې درپرېــــــږده

دفکـــــــــرکجــــــــاوه مې د واده په اوښ سپـــــره ده

د�خـــیال�سپېره نصیبه ناوکۍ ته مې درپرېــــږده

۱۲

----------------------------------

۱ : نالۍ = توشکه

مرغلرې

که لرې رانه پاته دې که برې رانه پاته

دزړه دواړه ټوټې مې برابرې رانه پاته

په ځالودګوربتوکې چرګوړې مېشته شوې

دچتکوپه منګولوکې کوترې رانه پاته

پردیویرغلونوکړم له ساندوسره روږدی

له ډول اوله اتڼ سره سندرې رانه پاته

نسیم یې له پلوسره خوځښت کولای نشو

دږیروپه تاړاک کې خیالیګرې رانه پاته

نږدې ورته ورتلای نشم له زهرو یې وېرېږم

په ستونې دښامارکې مرغلرې رانه پاته

واټن دپردېسیومې دهیلوزمری وژنې

وطن مې ترغدیولاندې لرې رانه پاته

له تېکې څخه توره مودبل په امر وزي

بدله زمانه شوله ډغرې رانه پاته

د�خیال �دزړه شاهین دی دهواپه لټه پایي

دښکارپه تورولوموکې وزرې رانه پاته

پرتله

خال دې پاچا تندی وزیر زلفې لښکرې

په هیوادونودې ولکه ده زورورې

خوله دې دربارغاړه دې ارګ سینه دې تخت ده

دواړه لېمې دې پیره دارې بختورې

مخ دې سپوږمۍ ځواني دې لمرخالونه ستورې

ستادښکلاډېوې بلېږې خیالیګرې

وربل دې دام څڼې دې لومې د ورېښمو

زمادزړه بوراخومه نیسه دلبرې

۱۳

رنګ دې ګلاب ونه چنار بوی دې دمشکو

نوم دې په درسته نړ ۍ تللی مرغلرې

څڼې دې ړنګې کړه زمادمټ له پاسه

�په خوند دې نه یمه په خرپ دې یم ګاځرې�

زړه دې انګارګوګل نغری مینه دې اورده

مایې لمبو ته کړوې د لرې لرې

زمادزړه ستنې به ړنګې کړې له بېخه

که دې راواړولې سترګې مرورې

خوله دې غوټۍ خندا دې ګل دیدن دې باغ دی

دعشق بلبل مې غږوي درته سندرې

د�خیال � له پام څخه به ولاړې نشې دواړه

دتادسولې ښایسته سپینې کوترې

ځونډی

اوردمینې راکړه چې لوګی دې شم

وچ به دې نظرکړم سپېلنی دې شم

خوله خودې پېزوان په اجاره یوړه

لاس دې رانږدې کړه چې بنګړی دې شم

څڼې دې زماترملاوپېچه

ځان راسره وتړه مېږوی دې شم

ښه مې په کتوکتوکې وڅاره

ستازمریوسترګوته کبلی دې شم۱

تاخو په ګلونوزړه بایللی دی

راشه چې دهیلوپسرلی دې شم

پاس مې د وربل په څوکو وټومبه

ښکلې چې په څڼیوکې ببری دې شم

اوسم به دمشکوله وږموسره

یاره که په غاړه کې ځونډی دې شم

�خیال �په ګودرونوباندې ګرزوه

پرېږده چې په سرباندې منګی دې شم

۱۵

---- --------------------------

۱: کبلی = دهوسۍ زوی = آهوبره

دکورګټې

که دزړه دمینې رازغواړې دچټې ۱

کیسې ټولې دې له اوښکوسره پټې

�نڅاګره چې نڅاکولی نشې ۲

وایې مځکه لاکږه وینم له سټې�

چې له شوقه به په لاره سمې نه تلې

په دې ښارکې پاک لمنې اناوټې۳

خپلوښکېل کړو دپردیو په دامونو

کنه موږخودرلودلې پخې مټې

�که یې لاستی له خپل ځانه څخه نه وای۴

تبرڅنګه ماتولې ونې غوټې�

هم یې لاس زما په وینوباندې سره دي

هم به وړمه دقاتل د وبال څټې۶

� اوس دیوې سپږې لپاره چې لري یې۵

ټول پوستین په اورکې غورزوي دالټې�

نه یې ګورمه ښارونه بې خطره

نه زماجونګړه پاته شوه دخټې

دپردوترمنت لاندې مه شې�خیاله �

�دلاهورترګټو ښې دې دکورګټې�۷

۱۷

----------------------------------------------

۱:چټه :په وزن د�لټه�= مسته =ښایسته =خیالیګره .

دپښتوپه لنډیو کې ډېر دود لري لکه :

چې کته ځې خال ته مې ګوره

دهندوستان دچټونشته شنه خالونه

۲:نڅاګره چې نڅا نشي کولای وایي مځکه کږه ده

۳: اناوټ =د بل د اوږوبار= اړ =محتاج =بېوزله

۴: ونه وایې که مې لاستی له خپله ځان څخه نه وای

نو چانه شوم ماتولی .

۵ : څټه =جوال=بورۍ= بوجۍ=وری= توبره

۶ :دیوې سپږې له پاره ټول پوستین په اور اچوي

۷ : دکورګټې دلاهورګټې دي

خیال غواړې

زړه مې پارېدلی دی وصال غواړي

ښه یې په ګانه باندې سمبال غواړي

ځان پرې کړوي دکباب خوۍ لري

داډېوه پرست پتنګ مشال غواړي

پرېږده چې توبې ورسره ماتې کړم

مسته په سروشونډوکې وبال غواړي

بیابه مې دزړه خونه روښانه شي

یارمې دتندي دپاسه خال غواړي

اوس مې په کوګل کې غبارونه دي

زړه مې داشنا دمخ مشال غواړي

بیامې دابدرنګه صیادڅاري نن

سرمې غوڅوي راڅخه مال غواړي

�خوله یې دګیدړې شخوندداوښ وهي �

ځکه له افغان سره جنجال غواړي

بیالکه ژوره د،رګ وینې څښي

توره خپکۍ ګوره موږوال غواړي

حق ته خو اورونه ګلزارونه شي

ژوندمې د انګار په لورې ټال غواړي

روږدی شوپه وینه د انسان باندې

بیاخوني ښامار راغلی �خیال � غواړي

داشعرمې لا پخوا لیکلی وو.

مجبوري

کډې وتړۍ زامنو سباوون دی

اوس زموږ له خپل وطن څخه بېلتون دی

کلی کوراوهدیره موپاته کېږې

مجبوري ده په سفرباندې مویون دی

له آمونه شورویان راپورېوتې

نن په ټولواولسونوکې پاڅون دی

خوداپورې پاکستان ته پناه وړمه

غم ځپلی زړه مې ځکه ځګرخون دی

دشمال اودسهیل په منځ کې ښکېل یو

ددوئ دواړو دافغان په ضدتړون دی

�سپي په خپلوکې که څومره سره وران شي

خوفقیرته بیادټولوپیوستون دی�

زویه ګوته په ماشه نیسه په لارې

دهیواد دآزادۍ په نوم موتلون دی

دقصاب چاړه په لاس کې چلوي یې

�خیاله � څرنګه ونډۍ ونډۍ پښتون دی

دبخت هنداره

چې هرچېرې لټومه ښکلی یار

مخامخ راته راڅېرمه شي اغیار

خپلې ډکې خزانې ته چې ورځمه

ترې چاپېره وي دبل کلې ښامار

که هرڅویې پرېمینځم دبخت هنداره

سر په سر ورباندې ګرزي تورغبار

زه دکلې په ناورین باندې خپه وم

اوس به څه کړم ورانوي مې غلیم ښار

�نن خوتش دموږ له څنګه سره تېرشو

زه وېرېږم چې دا لاره شوه دمار�۱

چې رقیب بایدپرې خپله ځړېدلای

نصیب موږ ته درولی هغه دار

سپېره منی ورنه ښه ګڼمه �خیاله � ۲

که په وینو وي لړلی نوبهار

--------------------------------

۱: وایي له دې څخه نه ډارېږم چې مارمې له څنګه

تېرشو بلکې له دې وېرېږم چې دابه یې لاره شي .

۲ : منی = خزان

لونګ

که هرڅومره یې سیالان ګڼي بدرنګه

ماته ښکلې له هرچاده شوخه شنګه

دسرسترګې مې کږې ورپسې اوړې

چې دپړک غوندې مې تېره شي له څنګه

�خوندیې ښه دی راتله یې � زما ونډه

چې لرې یې داشنادمینې بنګه

په تومت دعشق یې زه په اورکړېږم

خوپه غاړه کې یې ته زانګې لونګه

لکه موج د اباسین چې په موړوځي

مسته هسي وي روانه ړنګه بنګه

ماته برید دسپینوتوروراپه یادشي

چې دې اورم دلیلادبنګړو شرنګه

�خیال�د زړه په هغه رنځ باندې اخته شو

چې یې واخست دتېروبڼوله جنګه

دنیل ناوې

مړاوی شانته ګل یم له پرهاره سره اوسم

اوس چې دازغیوله بهاره سره اوسم

مینې زمابرخه په اورونوکې لیکلې

غوښه دکباب یم له انګاره سره اوسم

نن یې ترملاپورې بمونه راتړلې

څه ساده پښتون یم له هوښیاره سره اوسم

خپله پیمانې وهي په ماباندې مرچلې

ځوان دلوړوغرونو یم له ښاره سره اوسم

ښه ګېډۍ دګلووم راولوېدم له څانګې

یووړمه باروتوله غباره سره اوسم

بیالکه دمصرناوکۍ دنیل څپوته

ونډه دتوپان شوم له سینګاره سره اوسم

�برخې ازلي دې نه په زور نه په زاري دې�

زه ازل رټلی له ښاماره سره اوسم

پښ یم ټکولی دزرګرله بټۍ وزم

تش په تصورکې له رخساره سره اوسم

خپله دانګورپه شان له تاکه څخه شکېږم

نوروته په جام کې له خماره سره اوسم

ګرزي هر صیادراپسې ولې مې په غشو

زه دتوتکۍ غوندې له ډاره سره ا وسم

اوس خوچې ګیدړه له زمري څخه باج اخلي

پېښي مې اړباسي چې له واره سره اوسم

ویاړم چې تر اوسه لادخپل طن په مینه

اوښ غوندې تړلی له مهار سره اوسم

�خیاله �ځان بدل کړه زمانې په اوښتودې

څوبه لاپه خوب کې له ټینګاره سره اوسم

دفلک مېچنه

دلامبوپه نمت راغله هغه لوړه

ډنډپه خپله غېږ کې ونیوه لغړه

بخته ماسره دې څه تربورګېني ده

چې یې نه بولې زما د یارۍ وړه

دآشنادشونډوسرې سکروټې ګوره

زمازېړ زبېښلی رنګ ورسره تړه

لاترڅوبه لاس ترزنې ورته ناست یم

چې مې ګرزي په هر بڼ دغبار لړه

�یو متل دی وایي ښه ده په عمل کې ۱

له پراته زمري نه ګرزنده ګیدړه�

ځوځ خونه یم چې ازغي په غېږ کې ساتم

دباغ ګل یم له وږموسره مې اړه

زماسترګې لکه غلې ورپسې اوړي

چې تېرېږې مې له څنګه سره غوړه۲

څوچې ګرزي دفلک مېچنه هسي

دپښتون دبخت اوګره به وي ناوړه

د رتبې دشوق په تمه دې زاهده

دمذهب ښکلې لمنه کړه ککړه

په خوځښت دزمانې کې معجزه وه

چې یې ماته کړه دخیال دنصیب دړه

------------------------

۱ : تر پراته زمري ګرزنده ګیدړه ښه ده

۲ : غوړه = ښکلې = ښایسته

اورلوبه

هسې چارې دې راوکړې مینتوبه

چې اوس ګرزمه رسواله لېونتوبه

که هرڅوژور ویده یمه هیواده

ستاتوده مینه مې وباسي له خوبه

هسې رنګه دې غمونولوغړن کړم

چې مې اوښکې شولې وینې له زووبه۱

روغ زړګی مې ستادمینې له بابته

په ګوګل کې نه ځایږي له پړسوبه

ښه ځواني مې دپتنګ غوندې لوګی شوه

چې مې وکړه ستاله عشق سره اورلوبه

سر اومال به زما دواړه درنه جارکړم

که مې ستاپه مینه تنده شې خړوبه

خیاله پاڅه دتکل نیلی په زین کړه

مېړني خونه ډارېږي له سرکوبه

۲۸

-------------------------------

۱: زووب (زهوب)=ګزک=التهاب =خوړین

= انفیکشن . (هغه ګزک او التهاب چې

له ټینګې وینې سره له ټپ څخه راوزي .)

پردېسي

چې دبادغوندې مې تېره شوې په څنګ

زمازړه درپسې درومي په غورځنګ

هسې رنګه خوشبویي دې ځي له زلفو

نه یې مشک لري نه عطر نه لونګ

دا ځواني چې ته لرې دچنار ونې

مابه وباسې له کلې نه ملنګ

دکاروان بهیربه پټ په غرونو ولو

چې وانه ورې کوم یوغل دجرس شرنګ

�غوښې ټولې دخانانوپه خوراک ځي ۱

په هډوکو یې دسپیو سره جنګ �

هغې سپینې زما ږیره کړه راسپینه

چې وربل یې شوپه مخ باندې راړنګ

دښرنې وچې دښتې مې یادېږي

پردېسي ده په یوروپ کې مې زړه تنګ

�اوس له پېښې څخه تېښته وایي نشته�۲

�چې مې یوپلوته پړانګ دی بل ګړنګ�۳

خیاله بېرته دخوشحال تورې ته لاس کړه

چې دې بیا په کهاله راغی اورنګ

۳۰

------------------------------------

۱:غوښې خانان خوري په هډوکو یې د سپیوجنګ وي

۲: له پېښې تېښته نه شته

۳ : یوې خواته پاڼ بله خوا پړانګ دی

چاودنه

سپېدو وچاوده په پای کې رنــــــګ دشپې

هره خـــــــــــــــــــوایې رڼا ګانې کړې خورې

لاګلابوخپل تــــــــــــــاجــــــــــــونــــــــه سمول

چې خاټولــــــــــــــوپه سر جګې کړې شملې

دګلپاڼوپـــــــــــه لمــــــــــــــــنو اورېــــــــــدلې

مـــــــــــــــرغلرې دشبــــــــــــــــنم رڼــــــــې رڼې

د وږموڅپې نسیم په غــــــــــــېږ کې یوړې

ور وېښــــــــــــلې یـــــــــــــــــې بلبلو ته ولجې

چنارونوتر نظرلاندې څـــــــــــــــــارلـــــــــــې

چې ترې لاندې غوړېـــــــــــدلې وې غونچې

په شنېلیوکې لګیا وو بـــــــــوۍ دمـشکو

له ګـــــــــــــــــــــلاب ســره سینځلې نڅېدې

پلوشود ونــــــــــــــوڅڼـــــــــــــــــې ږمنځولې

په لښــــــــــــــــــتیوکې اوبــــــــــــه رابهېدې

دګهیځ شمال یې څانګې ښکــــــــــــــلولې

له غوټـــــــــــــــیوسره پاڼـــــــــــــــې غوړېدې

په هرګوټ کې ګودرونه وو دپېــــــــــــغلو

پنډېدلې پــــــــــــــــرې دکـــــــــــــــلې پښتنې

چې ناڅاپه توغــــــــــــــندی دغلیم راغی

لور پـــــــــــه لور باندې یې تیتې کړې چرې

دچڼچوڼو پرهارونـــــــــــــه یـــــــــــې څیرل

له تــــــــــــــوتیــــــــــــــانوڅخه وینې څڅېدې

دچالاس او دچاسر ورپورې نـــــــــــــــه وو

ښکلې نجـــــــــــــــــــــونې په ټپونوکې پرتې

پټول یې خپل زخمونـــــــــــــــــه په منګولو

دګـــــــــــــــــــودرغاړې په وینو باندې سرې

توتکیو ورتــــــــــــــه ســـــــــانـــدې غږولې

له غوغــــــــــــــــا ســــــــــره په غم کې ګډېدې

خیال چې ولید دغه ویردباغ په منځ کې

دواړه ستــــــــــــرګـــــــــــــې یې ترپایه ژړېدې

دمحبوب علي د ښکلې شعر په اقتفا

تصویر

بخته په دې مړاوې ګل کې بېرته ښکلا واچوه

بیاپه دې ویده بدن کې مسته اروا واچوه

ناوې دوطن به بیا دحسن پسول واغوندي

ته یې په سپین مخ باندې رنګینه برېښناواچوه

زه به دغزلو مرغلرې ورته وپېیم

ته ددې څېرې دپاسه سپینه رڼا واچوه

لمردپیوستون به دخیبردپاسه وخاندي

ته پکې زرینې پلوشې د وفاواچوه

زه به یې د درستوکړاوونوکیسې ولیکم

ته پرې دخټکودشعرونوغوغاواچوه

ستانه یې ټپونوته پټۍ غواړم طبیبه

لږ پکې افغان ته د یو والې دوا واچوه

راشه دژوند باده په دې ونوکې راوګرزه

بیاددغه بڼ په وچوڅانګوکې ساواچوه

بیابه رنګینې دپسرلیو ورته راشي

ته یې په ګلونوکې وږمې دسبا واچوه

خیال ته یې چې نوم افغانستان ترښکلوښکلی دی

ته په دې وجودکې بېرته ښه پښتونخوا واچوه

پرتم ځي

�که په لاره باندې مار په هر رقم ځي۱

خپلې سوړې ته چې ورسېږي سم ځي�

که یې هرې خواته اړومه څوکه

برابرمې دوطن په لورقلم ځي

زه پوهېږم چې پخپله ورسره یې

تابه څه کوم زاهده چې پرتم ځي

� توره شپه به بې له چرګه هم سباشې�۲

نوریې خوښه ده په سمه که په چم ځې

نن خوپورته دمریخ په تندي پل ږدي

دلته ولې بې ګودره لا ادم ځي

زه به چاته فریادونه رسومه

چې مې بیاله خپلې غېږې نه صنم ځي

نوریې نشم په سینه کې تم کولی

چې دزړه له زولنوڅخه مې زغم ځي

دپردوپه اوږوته راغلې سایبه

اوس به خیال له خپله کلې څخه ګرم ځي

--------------------------------

۱: مار که هر څومره کوږ روان وي ،خپلې

سوړې(غار،سوري)ته ځان سیخ کړي .

۲: بې له چرګه هم شپه سباکېږي .

لاسکتویه

دلته به څوک نه وې چې یې بــــــــــوږې نــــــه وې غاړې

ټول پـــــــــــه دغــــــــــه کلې کــــــــــې له غمه څخه ژاړې

وایي�تــــــــــــــر وژلې ورور پرې اېښې ګومل ښه ده�۱

کـــــــــــــور اوکلی پــــــــاتــــه زموږ کډې ورنه ولاړې

دغه یـــــــــــې انصاف وودجهــــــــــــاد دمخــــــکښانو

وګـــــــوره دښارکوڅې یې څرنګ کړې ویــــــــجاړې

څه مشکل صیاد ته چې یــــــــــې ولې په لیــــــــــندیو

ویرخوپه کوترودی چې ځالې یې شـــــــــــوې شاړې

بل ته خویې لاس په سلامي نــــــیــــــــولـــــــی پورته

دلته یـــــــــې له موږســـــــــــره دخـــولې خبرې لواړې

څوبه لاسکتویـــــــه ځــــــــــو دبـــــــل تــــرحکم لاندې

ځوانه که ښــــــــادي غواړې لستـــــوڼې به درنغاړې

�فیل که چېرې مـــــړ شې بیایې هم په زنګانه کې۲

یومتر اوبـــــــــه خـــــــــــولاپـــــــــــــه کچه وې ولاړې�

دی خودې پښتـــــونه پـــه اتوم باندې سمبال کړ ۳

خپله دې له سرڅــــــــخـــــــــه تـــــړلې دي ریــــــتاړې

وینې به دې زبېښي دژورې غـــــــــــونـــــــــدې ګله

څویې چـــــــې ونه بـــــــــــاسې لــه خپلوغوښو داړې

هسې به له شګوڅـــــــــخه پـــــــــــړې ځـــــــانته اوبې

سرپــــــــــه زنـــــګون ناست یې دباباپه توره ویاړې

ستاپه اراده پــــــــــــورې هـــــــــــــــم اړه لـــــــري خپله

خــــیاله �په هغه باندې به واوړې چې یې غواړې�۴

------------------------------------------

۱:تر وژلې ورور پرې ایښې ګومل ښه ده .

�ګومله دپکتېکا د ولایت یوه تاریخي ولسوالۍ ده . �

۲: فیل که مړشي بیا یې هم په زنګانه کې یو متر اوبه ولاړي وي .

۳ : دپاکستان داتوم پلار قادرخان نومېږي چې په خټه پښتون

اوله ایران سره یې هم په دې برخه کې زیاتې مرستې کړې وې

خواوس دیومجریم په شان ترڅارنې لاندې ژوند کوي .

۴ : چې غواړې په هغه به به واوړې .

کوکارې

چې په مایې لګوې دناز نوکارې

له تندي څخه مې وینې وهي دارې

دابهیر به دجنون په لورې درومې

دعشق اوښې په تدبیر نشې مهارې

چې له زړه مې دغمونوکډې بارکړي

شوخې سترګې دې راواړوه خمارې

�په ګیدړې پورې خپله لکۍ اورده �۱

په ماوکړې خپلې مینې هسې چارې

که ډېوې یې په هرڅلې بلې نه شي

دعشق لارې ترمنزله دې غبارې

چې مې ولې دبڼو په توغندیو

لکه دروی دشپنو وهم کوکارې

که له �خیال� سره دمینې ګاڼه نه وي

دغزلوناوې څنګه شي سینګارې

------------------------

۱ : ګیدړې ته خپله لکۍ بلا ده

یرغمل

زه ورته ګورم چې دوئ مې کور وړي

دژوند هستي مې دبل په زوروړي

�اورلره راغله دکورمېرمن شوه �۱

رپاند بیرغ مې رانه نسکور وړي

پخپل پټي کې کرونده وکړو

پروړه زموږ شی غنم مو نور وړي۲

بې له څښتنه دګلو بڼ دی

پاڼې یې باد وړي غوټۍ یې لوروړي

دلوړوغرونوخزانې کاږي

لاجورد یې غله وړي ونې یې اور وړي

دشیخ پلتنې په کوڅوګرزې ۳

له زړه نه مینه له سرنه شوروړي

موږیرغمل یودبل په لاس کې

یامومسکووړي یا مولاهوروړي

په هرګلشن کې سېلۍ چلېږي

توتیان مووژنې باغ مو سمسور وړي

زما په برخه دمینې اوردی

سینه مې سوځي زړه مې ټکور وړي

ګناه یې خپله لاس په بل پاک کړي

مریې خودی دی �خیال �یې پېغوروړي

--------------------------------

۱: اورلره راغله دکور مېرمن شوه .� پخوا داورلګیت

استعمال دومره ډېر نه وونوسکروټې به د چلم یا چای

له پاره یوله بل کورڅخه راوړل کېدې کومه نجلۍ د

چاکورته داور لپاره ورغلې وه اوهمالته یې دکورله

څښتن سره اړیکې پیداشوې وې چې خبره تر واده

پورې ورسېدله اوپه دې توګه نجلۍ دکور مېرمن

شوه اودامتل ترې پاته شو . �

۲: پروړه = بوس

۳:پلتن= اولسي اوملکي لښکر=غیرنظامي لښکر

دزړښت خپسکه

یاره نن خوپه کتلوکې ثواب را

ستاپه سترګوغرڅنیوکې شراب را

چې وږمې یې بویومه پرې مستېږم

ګرانه ماته دهغوشونډوګلاب را

اوس دمینې په غمونوکې ډوبېږم

ستادڅڼیوله ورېښمونه تناب را

زمولوي مې دزړښت خپسکې ورو ورو۱

لږ دمینې ماتولوته شباب را

چې کیسې دعاشقۍ دې پکې لولم

ستادمینې دمذهب هغه کتاب را

عشقه ښه مې کړوه د اورلمبوته

زه ترټلوته پیدایمه عذاب را

چې هرتاریې د درخو له زلفوجوړ وي

خیال ته هسې د آدم دلاس رباب را

-------------------------------------

۱: زمول � په وزن د شپول � کمزوری او بې سېکه .

دا لغت زموږ په سیمه کې اوس هم دود لري خو دشیخ

اسعدسوري علیه الرحمه دبوللې لمړی بیت چې دغور

دزړور پښتون پاچا امیرمحمد سوري پرمړینه یې

دیوې ساندې په ترځ کې وېلی ووپه هماغه وخت کې

هم معمول ووالبته د� ز �توری ساکن دی لکه :

دفلک له چاروڅه وکړم کوکار

زمولوي هرګل چې خاندي په بهار

� پټه خزانه �

درځم

دیدن ته دې هیواده له جرګوسره درځم

ستاغېږې ته دعشق له ولولوسره درځم

پوهېږمه چې لارې پاټکونو دې نیولې

زماجنت نښانه له خطروسره درځم

داغرونه اوډاګونه دې باغونه د،ارم شه

بلبل دې یم وطنه له نغموسره درځم

دزړه په سرمې برېښې لکه ستوری دپېروونو۱

په تا باندې مین یم له پښتوسره درځم

بېلتون دپردېسي دې یم له غېږې نه ایستلی

په دې باندې که پړیم له توبوسره درځم

د�خیال � دزړه دهیلودساحل دغاړې ګله

دمینې په دریاب کې له لامبو سره درځم

---------------------------------

۱ : پېروونې = داپه اسمان کې د ستورویوه ښکلې

ډله ده چې یوله بل سره خوا په خواکې پراته دې .

کوچیان اوکلیوال خلک دپېروونو له خوځېدلو او

راګرزېدلوڅخه دشپې مهالونه اودکال موسمونه

پېژني ،له کهکشان اولمریځ نظام سره توپیرلري .

دکاڼې کرښه

راوړه جام دبنګوچې نشې درسره ماتې کړم

اور د مینې راکړه چې لمبې درسره ماتې کړم

څوبه لاپلمې دپرهېزونویادوي راته

پرېږده دزړه سره چې توبې درسره ماتې کړم

زه خوداجمل غوندې زمری دنظم نه یمه

ښکلې چې په شعرکې ولولې درسره ماتې کړم

ږمنځ به دې دتوروتوروزلفودولول شم چې

څڼې دې په لېڅوکې خورې درسره ماتې کړم

لوزمې له تاسره دکاڼې په سرکرښه ده

څه پردی خونه یم چې وعدې درسره ماتې کړم

مخ دې لکه لمردسباوون دی پلوشې وېښي

راشه چې د وړانګورنګینې درسره ماتې کړم

دلته بدرګې دبېلتانه راپسې ګرزي لا

مینې دکلونو به دلې درسره ماتې کړم

ووایه غماز ته که زموږله غرونو نه وزې

سم به په دې پرښوکې پنجې درسره ماتې کړم

�خیال � خوکه دکلې په دودونو ډاروې لیلا

بیابه دې ملنګ شم چې پلمې درسره ماتې کړم

ټال

نه دې ساری چېرته وینم نه دې سیال شته

نه دې ګورمه څوک وړنه دې مثال شته

دډېوې احسان به ولې تروږمۍ وړي

چې د زنې په شیشه باندې دې خال شته

هره شپه یې زنګوه تربرېځره ۱

زمافکر ته دې تل دزلفوټال شته

راشه اوښکې مې راوچې کړه دسترګو

چې له تاسره زمادلاس دسمال شته

نور به نه درته راوړم دباغ ګلونه

چې وربل دې په ګاڼه باندې سمبال شته

زمامینه برملاده چې څه کېږي

په دې ښارکې خوګردونه دشمال شته

لاترڅوبه مې ترټې په توردمینې

ماچې څومره ځوروې هومره وبال شته

که هرڅوپه اشاروراسره ګرزې

�غل په غره کې نه ځایېږې�دامثال شته

دغه لړې د تورتم به هم رڼا شي

دبېلتون په تروږمۍپسې وصال شته

که یې غواړې له کلاڅخه را ووزه

ستالپاره دګودرپه غاړه� خیال � شته

------------------------------------------------------

۱: برېځر= څاښت = دغرمې اوګهیځ ترمنځ مهال .

دمهال لپاره په پښتو ژبه کې ډېرخواږه نومونه موجود

وولکه : سپېده چاودیاسپېده داغ، ګهیځ ،لمرڅرک،

برېځر،غرمه،برمل ،لرمل ،لمرلوېده، ترمل او شپه د

اسلام له راتګ څخه وروسته هم موجودووخوبیالکه

زموږ نوره ژبه دناوړوپېښوله کبله وسولېدل اوله منځه

ولاړل یواځې غرمه په ټولوپښتنوکې لا پاته ده دګهیځ

استعمال هم کمېدونکی دی اوبرېځرزموږ په خواکې

لادودلري ښکارندوئ علیه رحمه چې دسلطان شهاب

الدین غوري په واکمنۍکې مخوراوښه شاعروود

یوې بوللې څخه یې دپښتومهالونه داسې ښکاري .

هرګهیځ چې لمرڅرک کېږې له خاتیځه

څوچې یون کادلوېدیځه په څنډونه

که برېځر وي که غرمه وي که برمل وي

که لرمل ،که لمرلوېده،که ترملونه

� پټه خزانه �

ټاپې

هغه کوزکلی زموږ وونوم یې ویرشو

چې داپورې شوروی پکې آمیرشو

دلرغونوخزانوپه نمت راغی

خودغرونوپه پېچوموکې راګیرشو

له کابل څخه یې پورته کړې لوخړې

چې دکلې ږیروردبهیر میرشو

دمذهب سپینه لمن به کاندې خړه

چې په سیمه کې ناولی زموږ پیرشو

یوپه بل باندې ټاپي دې لګوي یې

لا پرون یې مجاهد وونن کاپیرشو

اوس به چاته د زړه چیغه رسومه

زماخوب دمینې بل رنګه تعبیرشو

لویه خدایه درحمت ډېوې رڼاکړې

که تورتم زموږ دفکر پې تنویر شو

چې دباز پېښې کوي د ونوچتکې

�خیال� خوځکه په سیالانوکې زهیرشو

قلم ولاړ

یوه ګیله وه چې دلاسه مې صنم ولاړ

اوس به څه کړم چې مې زړه ورسره سم ولاړ

زه به هم دفکرټال ورپسې ولم

چې مې یارلکه شاهین په نوې چم ولاړ

�سړي غرونه دې مېرمنې اړمونه � ۱

له جنته څخه څرنګه ادم ولاړ

رڼاورځه مې شوه هغه مهال توره

چې زما له خوارې برخې نه قلم ولاړ

که ګیلې لروله روبل اوډالرو

دافغان په ټکولوکې درهم ولاړ

خپلې ژبې ته خپه وم چې غوڅېږي

اوس وېرېږم چې له منځه مې توکم ولاړ

نن د�خیال �دزړه ټپونوګزک وکړ

چې دعشق له درملنې یې ملهم ولاړ

---------------------------------------

۱: سړي غرونه دې ښځې یې اړمونه .

ښځه اونارینه دانسان دیوه سر،دوه سترګي دي ،په

دې متل کې چې کوم مفهوم ځای نیولی هغه یواځې

په متل پورې اړه لري اود قافیې تابع ګرزېدلی دی

اوبس .

هیندارې وهي

آشنامې کډه وکړه لارې وهي

له خواشینۍ مې زړه کوکارې وهي

بېلتون پرې زړې دغمونوکري

دژوندپه دښته مې شیدیارې وهي

خپله څېره ورته ښکارېږي پکې

وزه له ښکر سره هندارې وهي

غریب یې تل دزړه په وینوګټي

شیخ یې په کلې کې تیارې وهي

اوس چې په لاس کې ماشینګڼې لري

دوی له کېبلوسره خوارې وهي

د زاهدانوعدالت ته ګوره

له ځانه سل ځله هوشیارې وهي

�لکه کاغی دزرکې غاړه کوي ۱

خپله یې هېره شوه بغارې وهي�

نجلۍدعشق په نېزه وویشتمه

خیاله له زړه مې وینې دارې وهي

۴۷

--------------------------------

۱ : کاغي دزرکې غاړه کوله خپله یې هېره شوه .

کاغی = کارګه=کاغ =کوړاغ =زاغ =کارغه .

پاړوګر راغلی یم

وعدې ته دې جانانه په ګودر راغلی یم

داڅه زېړی مهال دی مازدیګر راغلی یم

انځوردسپینې خولې دې دغزل په بیه کاږم

دیدن ته دې مهینې په هنررغلی یم

دعشق په پلوشوکې به دې وپېچمه ګله

ستاحسن ته څرګنده لکه لمر راغلی یم

نغمې دبلبلانوکه دمینې سړول وي

نوزه هم درته ګرانه په غومبر راغلی یم

ګرېوان مې که شکېدلای دی دزړه ښیښه مې پاکه

خپه نشې له مانه چې ببر راغلی یم

کمڅۍ دې که هرڅومره بې اودې غوندې ماران دې

په دم یې اېلومه پاړوګر راغلی یم

ترڅوبه د دسمال په اشاروسره غږېږو

د�خیال �مینه رسواشوه په ډګر راغلی یم

مڼه

زه له پېریانوتښتم ته راته دېب یادوې

خپله کوکارې وهې ماته مې غرېب یادوې

لاس دې په وینوسره دې، په بل تورونه وهې

لوړې ماڼۍ دې ګوره چې ماته جېب یادوې

ناصحه ځان بدلوه دوخت له منډوسره

زه دې ملا ته حیران ته دې تالېب یادوې

مرید دې وچې شونډې،تڼاک لاسونه ګرزي

اوس دې رښتیا نه مني ته ورته فرېب یادوې

مطریبه مه غږوه،زړې سندرې راته

زه یې نڅا نه غواړم ته یې پایزېب یادوې